خودرویی که هرگز چپ نمیکند
سایپا در سال ١٣٤٥ توسط یک لبنانی ایرانیتبار به نام آنتوان آیسه تاسیس شد. آیسه، زمینی را که امروزه محل کارخانه مرکزی سایپا است متری سه ریال از ارتش خرید و این کارخانه را در آن بنا نهاد. سایپا کار خود را با تولید محصولات سیتروئن فرانسه آغاز کرد و تا مدتها این نام را به عنوان بخشی از نام خود یدک میکشید. کلمه «سایپا» که در ابتدا «سایپاک» بود از ابتدای کلمات عبارت فرانسوی
" Société anonyme iranienne de production des Automobile Citroen"
گرفته شده است. در سالهای ١٣٢٨ و ١٣٢٩ شرکتهایی به نام «شبدیز» و «سیرمات» نمایندگی سیتروئن در ایران را داشتند. قبل از سایپا، ایرانیان با محصولات سیتروئن آشنایی داشتند ولی با توجه به تنوع خودروهای آن زمان، برندهای آمریکایی، محبوبیت بیشتری داشت و خرید اول ایرانیان بود. با این وجود آیسه تصمیم گرفت خودرویی ارزانقیمت و قابل خرید برای قشر متوسط تولید کند و میدانست که بازار ایران تشنه آن است. در آن زمان برادران کاشانچی، فیات ١١٠٠ را در ایران مونتاژ میکردند. شرکت بازرگانی جیپ ایران (بعدا جنرال موتور ايران و پارس خودرو فعلي) نیز توسط جعفر اخوان مشغول مونتاژ جیپ شهباز و وانت سیمرغ بود و برادران خیامی هم کمی آنطرفتر کلنگ اولیه ساختوساز تولید پیکان را به زمین زده بودند. در همان زمان، تولید مدل سیتروئن دایان که در ایران ژیان نامیده میشد، آغاز شد. در ابتدا ژیان در دو مدل سواری و وانت به نام «آکا» تولید شد. امکانات و فضای تولید بسیار کوچک و محدود بود. خودروهای دو سیلندر، برای اینکه بتوانند خود را در دل خریداران ایرانی جا کنند راه درازی در پیش داشتند! قیمت پایین ژیان، یک مزیت مهم به شمار میرفت و به آرامی قشر متوسط روی خوشی نسبت به آن نشان داد. در سال اول ٢٦٣ دستگاه آکا و ٦١ دستگاه ژیان سواری تولید شد. قیمت این خودرو در اوایل عرضه حدود هشت هزار تومان بود. در سالهای بعد و در دهه ٥٠ به سیزده هزار تومان رسید. سیستم تعلیق مستقل این خودرو عالی بود و به راحتی باعث پایداری خودرو میشد. ترمزها هیدرولیک و دارای گیربکس چهارسرعته بود و با وجود موتور ضعیف به دلیل وزن کم، بهخوبی میتوانست حرکت کند. ژیان خیلی زود به «خودرویی که هرگز چپ نمیکند»، مشهور شد. اما در دهه ٥٠ شمسی نتوانست با رقبای بهروز خود مقابله کند، بنابراین خودرویی کوچک و سبک با موتوری به حجم ٩٥٠ سیسی به نام رنو ٥ وارد بازار ایران شد. در اردیبهشت سال ١٣٥٤ «سیتروئن» از نام شرکت حذف شد و به این ترتیب نام شرکت به «سایپا» تغییر پیدا کرد. سایپا در ۱۶ تیرماه ۱۳۵۸ طبق قانون «حفاظت از صنایع» یا همان بند "ج" به مالکیت دولت در آمد و از آذر سال ۱۳۶۰ تحت سرپرستی سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران قرار گرفت. سایپا در ابتدای دهه ۷۰ شمسی با آغاز مونتاژ کیا پراید با نام «صبا» برای مدل صندوقدار و «نسیم» برای نمونه هاچبک نفسی تازه کرد. پراید به یک خودروی مدرن و در عین حال خوشقیمت و خوشتعمیر برای مردمی که طی سالهای جنگ تحمیلی، از خودروهای به یادگار مانده از دوران پیش از انقلاب اسلامی یا اندک محصولات تولید داخل مانند پیکان استفاده میکردند تبدیل شد. پراید توانست با تکیه بر مشخصات فنی قابل قبول، شتاب اولیه مناسب، تعمیر و نگهداری ساده و ارزان جای خود را نزد عموم مردم باز کند. سایپا در سال ١٣٧٤ در بورس اوراق بهادار تهران پذیرفته شد و بعد از آن در دی ۱۳۸۷ به موجب قانون بودجه کشور ۵۱ درصد از سهام آن، در بورس واگذار گردید. در سال ۱۳۸۹ با تصویب مجمع فوقالعاده اکثریت، هیئتمدیره آن به بخش خصوصی واگذار شد. مونتاژ و ورود ریو در ابتدای دهه ٨٠ و معرفی محصولات جدید در دهه نود که از آن به عنوان دوران شکوفایی در سایپا یاد میشود، راهی متفاوت از گذشته در برابر این خودروسازی قرار داد.
خودروسازی سایپا از سال ١٣٦٠ تاکنون دوازده بار مدیریت خود را تغییر داده است. تورج منصور(١٣٦٣-١٣٦٧)، منوچهر غروی (١٣٦٧-١٣٧٣)، بهرام شریعت (١٣٧٣- ١٣٧٦)، سیفاله ابراهیمی(١٣٧٦-١٣٨٠)، احمد قلعهبانی(١٣٨٠-١٣٨٦)، مهرداد بذرپاش(١٣٨٦-١٣٨٨)، نعمتاله پوستیندوز(١٣٨٨-١٣٩٢)، سعید مدنی(١٣٩٢-١٣٩٤)، مهدی جمالی(١٣٩٤-١٣٩٦)، محسن قاسم جهرودی(١٣٩٦-١٣٩٧)، محمدرضا سروش(آبان ١٣٩٧- ٣٠ دی١٣٩٧) و میرجواد سلیمانی(1 بهمن ١٣٩٧- 22 دي 1400) , محمدعلي تيموري ( 22 دي 1400 تاكنون) از سکانداران سایپا بودهاند.
